Organizatat Ndërkombëtare

Shqipëria në OSBE

Shqipëria u bë pjesë e Organizatës për Siguri dhe Bashkëpunim në Evropë (OSBE) - (në atë kohë CSCE) gjatë procesit të Këshillit Ministror të Berlinit (19-20 qershor 1991).

Akti Përfundimtar i Helsinkit u nënshkrua në 16 shtator 1991 nga autoritetet shqiptare, i ndjekur nga nënshkrimi i Kartës së Parisit për një Evropë të Re, më 17 shtator 1991. Ky moment shënoi një ndryshim thelbësor në rrjedhën e politikës së jashtme shqiptare, e cila do të çlironte Shqipërinë nga izolimi ndërkombëtar dhe afrimin e saj më pranë komunitetit Euro-Atlantik, duke ndarë parimet dhe vlerat e lirisë, demokracisë dhe sundimit të ligjit.

Aderimi i Shqipërisë në OSBE u shoqërua me reforma të thella ligjore në lidhje me të drejtat e njeriut. Rrethanat që i mundësuan Shqipërisë hyrjen në OSBE, përfshinin lëvizjen demokratike të dhjetorit 1990, zgjedhjet e para pluraliste dhe miratimin e Paketës së Përkohshme Kushtetuese, më 29 prill 1991. Kjo Paketë përfshinte dispozita që pranonin pluralizmin politik dhe respektimin e të drejtave të njeriut.

Në 1997, Këshilli i Përhershëm vendosi, me kërkesën e Qeverisë shqiptare, të dërgojë një Prezencë të OSBE-së në Shqipëri për të ndihmuar në kapërcimin e krizave politike dhe për ta çuar vendin në zgjedhje të përgjithshme, në përputhje me angazhimet e OSBE-së. Kryesia Daneze, përmes të dërguarit të saj special, ish-kancelari austriak, Dr.Franz Vranitzky, ndërmjetësoi zgjidhjen e krizës politike dhe mundësoi hapjen e një Prezence të OSBE-së në Shqipëri. Në një fazë të dytë pas kësaj, kjo Prezencë u ri-dimensionua me një mandat të zgjeruar, për të përfshirë monitorimin e kufijve veri-lindorë të vendit.

Më vonë, në vitin 2003, u ra dakord për rishikimin e mandatit, atij aktual, në mënyrë që të pasqyroheshin më mirë zhvillimet dhe përparimi i vendit.

Shqipëria ka hyrë në një fazë të re bashkëpunimi me OSBE-në, pra në partneritet për arritjen e përparësive kombëtare të vendit, në përputhje me aspiratat për integrimin e Shqipërisë në Bashkimin Evropian.

Sot Prezenca e OSBE ne Shqiperi mbështet reformat ligjore, gjyqësore, administrative dhe pronësore dhe ndihmon autoritetet shqiptare në ndërtimin e kapaciteteve parlamentare, luftën kundër korrupsionit dhe promovimin e qeverisjes së mirë dhe fuqizimin e shoqërisë civile. Prania gjithashtu mbështet Policinë e Shtetit në procesin e çmontimit të rezervave të vjetra të municioneve dhe mbështet Shqipërinë në zbatimin e angazhimeve të marra, si një Shtet Pjesëmarrës në OSBE.

Roli gjithnjë në rritje i Shqipërisë në rajon dhe më gjerë ka ndikuar në ndryshimin thelbësor të marrëdhënieve me OSBE-në. Shqipëria nuk është më një konsumator i ekspertizës së OSBE-së, por kontribuon në mënyrë të qenësishme në ruajtjen dhe forcimin e rolit të Organizatës në arkitekturën europiane të sigurisë. Shqipëria ka rritur profilin e saj në OSBE. Ajo priti Sesionin e Vjeshtës së Asamblesë Parlamentare të OSBE-së (tetor 2012), Konferencën e Nivelit të Lartë për Tolerancën dhe Mos-Diskriminimin (maj 2013), Konferencën e tretë për Media të Evropës Juglindore (shtator 2013), Konferencën për Lirinë e Medias në Tiranë (qershor 2015), forumin e dytë për zhvillimin e mediave (nëntor 2016).

Angazhimi më i rëndësishëm shqiptar në kuadër të OSBE-së mbetet Kryesia e Organizatës në vitin 2020. Pas Rekomandimit për Miratimin e një vendimi mbi Kryesinë e Radhës së OSBE-së për vitin 2020 (PC.DEC / 1317 30 nëntor 2018), Shtetet Pjesëmarrëse në MC DEC / 1/18, datë 05 dhjetor 2018, vendosën me konsensus që t’i besonin Shqipërisë Kryesimin e OSBE-së në vitin 2020.

Në prag të Kryesisë së OSBE-së për vitin 2020, Shqipëria drejtoi Grupin e Kontaktit për Mesdheun përgjatë gjithë vitit 2019, organizim i cili u realizua me sukses në Tiranë, në kuadër të 25-vjetorit të Grupit të Kontaktit për Mesdheun “Arritjet, sfidat dhe mundësitë e ardhshme për partneritetin".

Kryesisë së Radhës së OSBE-së për Shqipërinë e vitit 2020 kulmoi me takimin e Këshillit te Ministrave në Tiranë, nga data 3-4 dhjetor dhe prodhoi dokumente të pasura në numër dhe substancë: njëmbëdhjetë në tërësi dhe në të gjitha dimensionet. Më e rëndësishmja e ketij ministeriali ishte se 57 Shtetet Pjesëmarrëse ranë dakord mbi emërimin e Sekretarit të ri të Përgjithshëm dhe drejtuesve të institucioneve te pavarura, gjë që do t'i japë organizatës udhëheqësinë e lartë që i nevojitet në periudhën përkatëse sfiduese.

UNESCO

Shqipëria në kuadër të UNESCO

UNESCO (Organizata Arsimore, Shkencore dhe Kulturore e Organizatës së Kombeve të Bashkuara) u krijua më 16 nëntor 1945. Misioni kryesor i UNESCO-s është të kontribuojë në ndërtimin e një kulture të paqes, çrrënjosjes së varfërisë, zhvillimin e qëndrueshëm dhe dialogun ndërkulturor përmes arsimit, shkencës, kulturës, komunikimit dhe informacionit. Motoja e organizatës është të shmangë luftën dhe të ndërtojë paqe në mendjen e njerëzve.

Që nga anëtarësimi i Shqipërisë në këtë organizatë, më 16 tetor 1958, fryma e bashkëpunimit ka qenë e vazhdueshme dhe e përqendruar në të katër fushat e veprimtarisë së Organizatës, përkatësisht arsim, shkencë, kulturë dhe komunikim. Marrëdhëniet me UNESCO-n janë karakterizuar gjithmonë nga një frymë bashkëpunuese, janë afatgjata dhe kanë rezultuar shumë të dobishme dhe produktive. Megjithë kufizimet dhe shtrëngesat e përcaktuara nga diktatura gjatë regjimit komunist, ndërveprimi me UNESCO-n ndihmoi në përpjekjet për të luftuar analfabetizmin dhe për ta nxjerrë vendin nga një prapambetje e thellë.

Pas ndryshimit të sistemit politik në Shqipëri, bashkëpunimi me organizatën ka inkurajuar arsimin cilësor, ruajtjen e trashëgimisë kulturore, edukimin e qytetarisë, lirinë e shprehjes, krijimin e funksionimin e shoqërisë civile dhe mbrojtjen e të drejtave të njeriut. Gjatë tre dhjetëvjeçarëve të fundit, në programme të ndryshme të UNESCO-s, janë përfshirë pasuri kulturore, mjedisore dhe shpirtërore me vlera universale të padiskutueshme.

Bashkëpunimi dhe ndërveprimi midis Shqipërisë dhe UNESCO është shumë-sektorial dhe në koherencë me përparësitë kombëtare të zhvillimit, në përmbushje të përpjekjeve të përbashkëta për arritjen e Objektivave të Zhvillimit të Qëndrueshëm. Në këtë kontekst, përparësitë e vendit, të pasqyruara në Strategjinë Kombëtare të Zhvillimit Ekonomik dhe Social, dhe planet e veprimit që zbatohen në procesin e anëtarësimit të Shqipërisë në BE, merren parasysh në ri-afirmimin e misioneve humanitare të arsimit, shkencës dhe kulturës.

Shqipëria është e pranishme në Listën e Trashëgimisë Botërore (1992), me Butrintin dhe Qendrën Historike të Gjirokastrës (2005) dhe me Beratin (2008), me Pyjet Antike të Rrajcës dhe Lumit Gashi (2017), me Iso - polifoninë (2005) në Listën e Trashëgimisë Kulturore Jomateriale, me Kodikët Purpurt të Beratit në Kujtesën e Listës Botërore (2005); Në Rezervat e Biosferës të Burimeve Njerëzore dhe Biosferës, Shqipëria ka regjistruar Prespën - Pellgun e Ohrit, si një rezervë ndërkufitare e biosferës (së bashku me Maqedoninë e Veriut).

Gjatë Konferencës së Përgjithshme të UNESCO-s, të mbajtur në nëntor 2017, Shqipëria u zgjodh për herë të tretë si anëtare e Bordit Ekzekutiv për mandatin 2017-2021, struktura më e lartë ekzekutive e organizatës.

Në të njëjtin vit, Shqipëria u zgjodh anëtare e Komitetit të Konventës 1970 mbi Trafikimin e Paligjshëm të Pasurive Kulturore dhe Kryetar i Komitetit për periudhën 2017-2018; Ajo u zgjodh Nënkryetare e Komitetit të Kulturës të Konferencës së Përgjithshme; Presidente e Komitetit të Posaçëm të Këshillit Ekzekutiv dhe e Byrosë së Këshillit Ekzekutiv.

Në vitin 2019, Shqipëria u bashkua me Maqedoninë e Veriut për të rregjistruar në Listën e Trashëgimisë Botërore pjesën e territorit të saj të Liqenit të Ohrit, si pjesë e "Trashëgimia Natyrore dhe Kulturore e Rajonit të Liqenit të Ohrit".

Shqipëria është gjithashtu një anëtare e Grupit të Bashkuar të Miqve për Trashëgiminë, për barazinë gjinore, për parandalimin e ekstremizmit të dhunshëm përmes arsimit dhe sigurisë së gazetarëve.

Përgjatë viteve, Shqipëria dhe UNESCO kanë bashkëpunuar ngushtësisht në programe të ndryshme në fushën e arsimit, duke kontribuuar në zbatimin e politikave dhe projekteve kombëtare, përmes dokumenteve strategjike, ekspertizës dhe rekomandimeve në analizën e sistemit arsimor dhe përpunimin e planeve strategjike për zhvillimin e politikave për arsimin para-universitar dhe profesional. Arsimi mbetet një përparësi kryesore në axhendën e re globale të zhvillimit që po formohet nga bashkësia ndërkombëtare. Ndryshimi i klimës, mbrojtja e biodiversitetit dhe kërkesat në rritje për burime natyrore kërkojnë më shumë shkencë dhe më shumë shkencëtarë për të rritur aftësinë tonë për të vëzhguar dhe kuptuar planetin. Kultura, një forcë për dialog, kohezion social, rritje ekonomike dhe krijimtari, mbetet në zemër të misionit të UNESCO-s.

Shqipëria mbështet idenë se bota ka nevojë për UNESCO-n, për përvojën e saj, njohuritë e grumbulluara dhe ndihmesën e saj, përkundër populizmit, ndasive të çdo lloji dhe ruajtjen e shumëllojshmërisë kulturore dhe pasurimin, si një pjesë e rëndësishme e botës shumëpalëshe. Prandaj është thelbësore që, në këtë epokë të ndryshimeve të mëdha shoqërore dhe shtrëngesave në rritje, UNESCO dhe vendet përkatëse anëtare të investojnë në burime të rinovueshme, arsim, diversitet kulturor, kërkime shkencore - në energjinë e pakufishme të inteligjencës njerëzore - për të mundësuar dhe nxitur zhvillimin thelbësor për një të ardhme të drejtë dhe të qëndrueshme. Ky është edhe një nga angazhimet kryesore të Shqipërisë në UNESCO.

KËSHILLI I EVROPËS

Këshilli i Evropës dhe Shqipëria

Shqipëria ka funksionuar si demokraci parlamentare pluraliste që nga zgjedhjet e pranverës së vitit 1991. Asambleja Parlamentare e Këshillit të Evropës dërgoi vëzhgues në këto zgjedhje. Në vijim të konkluzioneve të misionit vëzhgues, si dhe të zhvillimeve të mëvonshme politike, parlamentit shqiptar ju dha statusi i “të ftuarit të veçantë”, më 25 nëntor 1991.

Që nga prilli i vitit 1991 e deri në shtator të vitit 1993 u ndërtua kuadri ligjor për zhvillimin e demokracisë me anë të tetë ligjeve të një karakteri kushtetues. Këto ligje siguruan ndërtimin e nje Republike parlamentare dhe ndarjen e pushteteve. Po kështu, ligjet përmbanin një listë me të drejtat e njeriut dhe liritë themelore, pas konsultimeve me ekspertë ndërkombëtarë.

Më 4 maj 1992, Shqipëria bëri kërkesë për të hyrë në KE. Me anë të Rezolutës (92)9, të datës 21 maj 1992, Komiteti i Ministrave i kërkoi Asamblesë Parlamentare të jepte një opinion në përputhje me Rezolutën e Statutit (51) 30 A.

Duke filluar nga maji 1992 Komitetet e Asamblesë dhe Raportuesit e tyre zhvilluan disa vizita të njëpasnjëshme në vend.

Në janar 1993 filloi zbatimi i një programi bashkëpunimi i organizuar nga Komisioni Evropian dhe Këshilli i Evropës në fushat e të drejtave të njeriut dhe të shtetit ligjor. Programi trajtoi midis të tjerash përgatitjen e gjykatësve, avokatëve dhe policisë, reformën në prokurori, në sistemin gjyqësor, në Ministrinë e Drejtësisë dhe në burgje; hartimin e kodit civil dhe penal dhe kodet e procedurave përkatëse.

Kodi i ri Civil i Republikës së Shqipërisë hyri në fuqi në nëntor 1994. Kodi i ri Penal dhe Kodi i Procedurave Penale hynë në fuqi respektivisht më 1 qershor dhe në 1 gusht 1995. Në 23 mars 1995 u arrit një marrëveshje për një Komision të ri të përbashkët të Komunitetit Evropian dhe Këshillit të Evropës për programin e reformës në sistemin ligjor.

Asambleja vlerësoi se Shqipëria, në kuptimin e Nenit 4 të Statutit, ishte në gjendje dhe e gatshme të përmbushë kushtet për anëtarësi në Këshillin e Evropës, sikurse përcaktohen në Nenin 3:”Çdo anëtar i Këshillit të Evropës duhet të pranojë parimet e shtetit ligjor dhe parimin se çdo person nën juridiksionin e tij gëzon të njëjtat të drejta njerëzore dhe liri themelore, dhe të bashkëpunojë sinqerisht dhe efektivisht për realizimin e qëllimeve të tij.

Duke nënkuptuar se Shqipëria i interpreton njëlloj me të angazhimet që ka marrë ashtu sikurse përcaktohen ato në paragrafët 13 dhe 16 të Statutit, Asambleja Parlamentare e Këshillit të Evropës shprehu një Opinion të favorshëm (Opinioni nr. 189, 1995), për pranimin e kërkesës për anëtarësim nga ana e Shqipërisë.

Te trembëdhjetë pikat e Opinionit 189 (1995) të Asamblesë Parlamentare përbëjnë bazën e detyrimeve dhe angazhimeve të ndërmarra nga shteti shqiptar në kuadër të anëtarësimit në KE. Deri më sot Shqipëria ka përmbushur pothuaj të gjitha këto angazhime.

Kryesimi nga Shqipëria i Komitetit të Ministrave të KiE-së (23 maj-9 nëntor 2012)

Republika e Shqipërisë kryesoi Komitetin e Ministrave të Këshillit të Evropës për herë të parë, që prej anëtarësimit të saj në 6-mujorin e dytë të vitit 2012 (23 maj-9 nëntor). Për të mbështetur dhe promovuar vlerat themelore të organizatës, Kryesia shqiptare u përqendrua në prioritetet e mëposhtme:

1. Promovimi i shoqërive demokratike të qëndrueshme; 2. Forcimi i demokracisë në nivel lokal dhe rajonal; 3. Forcimi i shtetit të së drejtës në Evropë; 4. Vazhdimi i reformës politike të organizatës; 5. Garantimi i funksionimit afatgjatë të Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut; 6. Stimulimi i dialogut në nivel ndërinstitucional dhe në nivel organizatash ndërkombëtare.

Moto e kryesisë shqiptare të Këshillit të Ministrave ishte “Të bashkuar në diversitet”, duke e parë diversitetin si një aset të rëndësishëm të shoqërive demokratike evropiane, çka reflekton njëkohësisht edhe një vlerë tradicionale shqiptare.

Aktualisht, Shqipëria ka nënshkruar dhe ratifikuar 89 nga traktatet e Këshillit të Evropës , dhe së fundmi në 7 shkurt 2020,ështëbërëanëtare me të drejta të plota e Konventës për Përpunimin e FarmakopesëEvropiane.

Aktivitetet e ndërmarra ndërmjet Këshillit të Evropës dhe autoriteteve kombëtare shqiptare janë një shenjë pozitive e aftësisë për të ecur përpara së bashku.

Kontributi i Misionit të  Përhershëm të Republikës së Shqipërisë pranë Këshillit të Evropës, i parlamentarëve të vendit tonë pranë Asamblesë Parlamentare te Këshillit të Evropës dhe të tjerëve në Strasburg, janë dëshmi e rolit aktiv që Shqipëria luan në përmirësimin e standardeve në kontinentin tonë.

Bashkëpunimi Shqipëri - KiE

Dokumenti Programatik i Bashkëpunimit ndërmjet Shqipërisë dhe Këshillit të Evropës është një instrument strategjik dhe sektorial që parashikon një bashkëpunim gjithëpërfshirës dhe bashkëkohor dhe synon të mbështesë vendin në përmbushjen e detyrimeve të tij në përputhje me standardet evropiane në fushën e të drejtave të njeriut, shtetit të së drejtës dhe demokracisë. Fushat kryesore në dokument përfshijnë prioritetet politike të vendit (duke përfshirë kriteret për anëtarësim në BE), standardet dhe rekomandimet e organeve monitoruese të KiE-së, si dhe përvojën e mëparshme të zbatimit të programeve të bashkëpunimit midis KiE-së dhe Shqipërisë.

Dokumenti i Bashkëpunimit mbështetej në këto fusha veprimi:

  • Drejtësia;
  • Lufta kundër korrupsionit, krimit ekonomik dhe krimit të organizuar;
  • Liria e shprehjes dhe shoqëria e informacionit;
  • Anti-diskriminimi, respektimi i të drejtave të njeriut dhe përfshirja sociale;
  • Qeverisja demokratike dhe pjesëmarrja.

Dokumenti i parë i Bashkëpunimit mbuloi periudhën 2012-2014 dhe i dyti periudhën 2015-2017.

BE/KiE Horizontal Facility për Ballkanin Perëndimor dhe Turqinë

Instrumenti “Horizontal Facility” për Ballkanin Perëndimor dhe Turqinë është një nismë bashkëpunimi ndërmjet BE dhe KiE-së për Evropën Juglindore. Ai është një nga rezultatet e Deklaratës së Qëllimit të nënshkruar më 1 prill 2014 nga Sekretari i Përgjithshëm i Këshillit të Evropës dhe Komisioneri i Bashkimit Evropian për Zgjerimin dhe Politikën Evropiane të Fqinjësisë, në të cilin të dy organizatat ranë dakord të forcojnë më tej bashkëpunimin e tyre me vendet perfituese në fushat kyçe me interes të përbashkët.

“Horizontal Facility” po zbatohet në Shqipëri, Bosnjë dhe Hercegovinë, Mal të Zi, Serbi, Maqedoni, Kosovë dhe Turqi, në dy faza (2016-2019 dhe 2019-2021).

“Horizontal Facility I” është një program tre-vjeçar, i cili zbatohet nga Këshilli i Evropës nga maji i vitit 2016, përgjatë një periudhe prej 36 muajsh. Buxheti i tij arrin në 25 milionë euro (80% të financuara nga BE, 20% nga KiE ). Nëpërmjet këtij instrumenti BE dhe KiE do të ndihmojnë përfituesit në Evropën Juglindore që të jenë në përputhje me standardet e KiE-së dhe acquis të BE në kuadër të procesit të zgjerimit.

Temat që mbulohen nga ky instrument përfshijnë:

  • Sigurimin e drejtësisë;
  • Luftën kundër krimit ekonomik;
  • Luftën kundër diskriminimit dhe mbrojtjen e të drejtave të grupeve vulnerabël (duke përfshirë LGBTI, pakicat dhe veçanërisht romët).

Faza e dytë e programit me vlerë 41 milion për periudhën 2019-2021 vazhdon të ndërtojë rezultatet e fazës I dhe zgjeron fushat tematike me tema të reja thelbësore për rajonin e Ballkanit Perëndimor dhe Turqinë, siç janë liria e shprehjes dhe media.

Instrumenti i Horizontal Facility krijon mundësinë për vendin për arritjen e standarteve në fushat e drejtave të njeriut, sundimit të ligjit dhe demokracisë brenda kuadrit të procesit të zgjerimit të BE-së.

Temat e mbuluara përfshijnë: sigurimi i drejtësisë:

  • Lufta ndaj krimit ekonomik;
  • Lufta ndaj diskriminimit dhe mbrojtja e të drejtave të grupeve të cenueshme (përfshirë LGBTI, pakicat kombëtare, si dhe romët dhe egjiptianët):
  • Liria e shprehjes dhe liria e mediave çështjet kushtetuese, që janë në fushën e kompetencave të Komisionit Evropian për Demokraci përmes Ligjit (Komisioni i Venecias).

Gjatë fazës së parë u zbatuan shtatë programe specifike për Shqipërinë, me një buxhet të përgjithshëm prej 4,75 milion EUR përkatësisht:

  • Përmirësimi i cilësisë së shërbimeve të burgjeve.
  • Mbështetja e mjeteve juridike efektive të brendshme për të parandaluar shkeljet e Konventës Evropiane për të Drejtat e Njeriut.
  • Forcimi i cilësisë dhe efikasitetit të shërbimeve gjyqësore.
  • Lufta ndaj krimit ekonomik.
  • Lufta ndaj ngacmimit dhe ekstremizmit në sistemin arsimor.
  • Forcimi i mbrojtjes së personave që u përkasin pakicave kombëtare.
  • Parandalimi dhe luftimi i diskriminimit për shkak të orientimit seksual dhe identitetit gjinor.

Të gjitha aktivitetet e instrumentit të Horizontal Facility adresojnë çështje të rëndësishme, siç janë integrimi gjinor, mbrojtja e minoriteteve dhe grupeve të cënueshme dhe parashikojnë angazhimin e organizatave të shoqërisë civile në zbatimin e instrumentit.

Më shumë informacione mund të gjenden në linqet vijuese:

https://www.coe.int/sq/web/about-us/who-we-are

 https://www.coe.int/en/web/portal/albania

 https://pjp-eu.coe.int/en/web/horizontal-facility

 

ORGANIZATAT E TJERA NDËRKOMBËTARE NË VJENË

Shqipëria dhe ANEA/IAEA

Shqipëria ka qenë anëtare e Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë Atomike (ANEA/IAEA) që prej krijimit të saj në 29 korrik 1957. ANEA/IAEA përbëhet nga tre organizma kryesore: Bordi i Guvernatorëve, Konferenca e Përgjithshme dhe Sekretariati. Bordi i Guvernatorëve është i përbërë nga 35 shtete anëtare, 10 prej të cilave janë të përhershme (kryesisht vendet që kanë teknologjinë bërthamore më të përparuar). Anëtarët e përkohshëm zgjidhen nga Konferenca e Përgjithshme çdo dy vjet, sipas kritereve gjeografike. Republika e Shqipërisë ka qenë anëtare e Bordit të Guvernatorëve nga shtatori 2007 deri në shtator 2009. Aktivitetet e ANEA-s përqendrohen në tre fusha kryesore:

  • Mbrojtja nga rrezatimi dhe siguria e materialeve bërthamore;
  • Shkenca dhe teknologjia bërthamore;
  • Inspektimi dhe verifikimi bërthamor.

Në 2004, ANEA krijoi Programin e Terapisë së Kancerit, i cili ndihmon vendet të ushtrojnë, zgjerojnë dhe përmirësojnë radioterapinë kundër kancerit. Bashkëpunimi midis Shqipërisë dhe ANEA-s ka qenë i rëndësishëm dhe i suksesshëm. Prioritetet e Shqipërisë në këtë fushë lidhen kryesisht me përdorimin e teknologjisë bërthamore në mjekësi për fazën e hershme të diagnostikimit të sëmundjeve të ndryshme, trajtimin e kancerit përmes rrezatimit, mbrojtjen e punonjësve dhe pacientëve nga rrezatimi, luftën kundër trafikimit të paligjshëm të radioaktivëve dhe materialet bërthamore.

Aktualisht, Shqipëria dhe ANEA kanë hartuar Programin Kombëtar Kuadër, i cili përbën strategjinë  5-vjeçare të bashkëpunimit teknik me Agjencinë, për periudhën 2018-2022, me fokus në fushat e mjekësisë bërthamore, radioterapisë dhe mjekësisë fizike, burimeve natyrore dhe mjekësore, ushqimi dhe bujqësia, mjedisi, mbrojtja nga rrezatimi dhe siguria bërthamore.

Në përputhje me inspektimin dhe verifikimin bërthamor, Agjencia trajton çështje të rëndësishme në lidhje me zhvillimet globale, të tilla si çështje që lidhen me Republikën Islamike të Iranit, Republikën Arabe të Sirisë dhe Republikën Demokratike të Koresë së Veriut.

Shqipëria dhe UNIDO

Organizata e Kombeve të Bashkuara për Zhvillim Industrial (UNIDO) është themeluar në vitin 1966 dhe përbëhet nga 170 shtete anëtare. UNIDO synon të mbështesë zhvillimin industrial në mënyrë që të përmirësojë cilësinë e jetës në vendet në zhvillim. UNIDO operon përmes tre organeve kryesore: Konferencës së Përgjithshme, Bordit të Zhvillimit Industrial (IDB) dhe Komitetit të Programit dhe Buxhetit (PBC).

Bashkëpunimi i suksesshëm i Shqipërisë me UNIDO, daton nga viti 1971, me një rekord të shkëlqyeshëm rezultatesh. Portofoli i UNIDO-s në Shqipëri është mbizotëruar nga aktivitetet teknike që lidhen me plotësimin e kërkesave të Protokollit të Montrealit për OSD. Përpjekjet për të diversifikuar fokusin ishin të suksesshme me ndjekjen e aktiviteteve për prodhimin më të pastër në kuadër të Programit Një të Kombeve të Bashkuara, zhvillimin e sektorit privat, promovimin e investimeve dhe të tjerët. Në të kaluarën, UNIDO ka realizuar rreth 50 projekte (kombëtare dhe rajonale) me vlerë mbi 5.5 milion dollarë amerikanë.

Shqipëria ka qenë anëtare e UNIDO-s që prej 19 prill 1988. Në qershor 2009, bashkëpunimi i Shqipërisë me UNIDO u zbatua në kuadrin e projektit "Një KB", i cili u përqëndrua në dy projekte kryesore: Projekti "Prodhimi i Pastër" dhe "Projekti i Ozonit". Aktualisht, Shqipëria në bashkëpunim me UNIDO kanë hartuar zbatimin e programit kombëtar 2018-2022 i cili i kushtohet aktiviteteve të zhvillimit në tre fusha:

  • Konkurrenca industriale dhe hyrja në treg;
  • Punësimi produktiv dhe zhvillimi i ndërmarrësisë;
  • Energji e qëndrueshme për përdorim produktiv dhe menaxhim mjedisor.

Në këtë drejtim, UNIDO implementon pesë projekte të asistencës teknike (kombëtare dhe rajonale) në vlerë prej mbi 2 milion dollarë amerikanë, në fushën e energjisë dhe mjedisit me fonde nga Austria, Sllovenia, Protokolli i Montrealit, GEF, One UN dhe UNIDO. Zonat e synuara përfshijnë biomasa për përdorim produktiv të NVM-ve, prodhim efikas dhe më të pastra të burimeve, përfundimin e HCFC, alternativa ODS, si dhe teknologji alternative të sigurta të ozonit.

Shqipëria dhe UNODC                                                  

Zyra e Kombeve të Bashkuara për Drogat dhe Krimet (UNODC) është organizata udhëheqëse në luftën globale kundër drogave të paligjshme dhe krimit ndërkombëtar. UNODC është themeluar në vitin 1997 dhe vepron në të gjitha rajonet e botës përmes një rrjeti të gjerë të zyrave në terren. Ai mbështetet në kontributet vullnetare, kryesisht nga qeveritë, për 90% të buxhetit të tij dhe ndihmon vendet anëtare në luftën kundër drogave të paligjshme, krimit dhe terrorizmit. Programi i vendit UNODC bazohet në shtyllat e mëposhtme:

  • Fusha e projekteve të bashkëpunimit teknik për të rritur aftësitë e vendeve anëtare për të luftuar drogat e paligjshme, krimin dhe terrorizmin;
  • Kërkime dhe studime për të zgjeruar njohuritë në lidhje me drogën dhe çështjet e krimit;
  • Mbështetje normative për vendet anëtare në ratifikimin dhe zbatimin e traktateve ndërkombëtare;
  • Zhvillimi i legjislacionit të brendshëm në fushën e drogës, krimit dhe terrorizmit.

Bashkëpunimi i Shqipërisë me UNODC përqendrohet në zbatimin e Programit Rajonal për Evropën Juglindore. Si pjesë e këtij programi, Qendra e Kontrollit të Përbashkët të Kontrollit është zbatuar në Portin e Durrësit dhe një numër projektesh janë duke u zbatuar për parandalimin, trajtimin dhe kujdesin e varur nga droga. Në periudhën aktuale të programimit, 2016-2019, Programi Rajonal ka punuar mbi bazën e parimeve dhe politikave të përgjithshme të Kombeve të Bashkuara, veçanërisht SDG-të, dhe në përputhje me mandatin dhe qasjet e UNODC. Përmes tre nën-programeve, Programi Rajonal 2016-2019 adresoi tema strategjike që lidhen me sundimin e ligjit; qeverisje e mirë (veçanërisht në fushat e krimit të organizuar dhe trafikimit të drogës, qenieve njerëzore dhe mallrave); kundërveprimi i pastrimit të parave; parandalimin dhe frenimin e korrupsionit; duke mbështetur zhvillimin e politikave dhe strategjive kombëtare të drogës dhe krimit dhe planet e tyre të zbatimit, në përputhje me kërkesat e BE-së, sipas Kapitujve 23 dhe 24 të acquis të BE-së; dhe për parandalimin, trajtimin dhe kujdesin ndaj ilaçeve, në përputhje me kërkesat e BE-së nën Kapitullin 28 të acquis të BE-së. Të tre nën-programet janë të bazuara në një qasje të përgjegjshme ndaj gjinisë dhe të drejtave të njeriut dhe ato përfshijnë:

  • Lufta kundër trafikut të paligjshëm të drogës dhe krimit të organizuar transnacional;
  • Forcimi i drejtësisë penale, integritetit dhe iashkëpunimit ligjor;
  • Përmirësimi i parandalimit të përdorimit të substancave, trajtimi i çrregullimeve të përdorimit të drogës, riintegrimi dhe kujdesi.

Shqipëria dhe CTBTO

Organizata e Traktatit për Ndalimin e Testimit Nuklear Gjithëpërfshirës nuk është krijuar ende, sepse traktati nuk është ratifikuar nga shtetet që janë përcaktuar si fuqi bërthamore ose fuqi e mundshme bërthamore. Traktati i Ndalimit të Provave Bërthamore Gjithëpërfshirëse (CTBT) u prezantua për herë të parë direkt në Asamblenë e Përgjithshme të SHBA, ku u miratua më 10 shtator 1996 dhe përfshin tre dispozita kryesore:

  • Ndalimi i të gjitha shpërthimeve bërthamore kudo, nga kushdo;
  • Vendosja e një regjimi global të verifikimit, përfshirë Sistemin Ndërkombëtar të Monitorimit (IMS) me 337 lehtësira dhe një regjim inspektimi në vend.

Ndërkohë, Komisioni Përgatitor i CTBTO dhe Sekretariati i Përkohshëm Teknik, që kanë për qëllim të ndihmojnë Komisionin në zbatimin e detyrave të tij, është vendosur në Vjenë. Komisioni Përgatitor u krijua në vitin 1996 dhe Shqipëria është bërë anëtare e saj që prej këtij viti, më 27 Shtator 1996. Shqipëria ka ratifikuar Traktatin më 23 Prill 2003 dhe vazhdimisht bashkohet me thirrjet e bashkësisë ndërkombëtare për hyrjen e saj në fuqi sa më shpejt të jetë e mundur. Aktualisht, Republika e Shqipërisë po bashkëpunon me CTBTO në lehtësimin e ngritjes së kapaciteteve të Institucionit të Gjeoshkencës në Universitetin Politeknik të Tiranës dhe Institutin e Fizikës Bërthamore në projekte trajnimi që lidhen me Qendrën Kombëtare të Bazës së të Dhënave.

Shqipëria dhe IACA

Akademia Ndërkombëtare Kundër Korrupsionit është një organizatë e re ndërkombëtare me qendër në Laxenburg, Austri. Ky është institucioni i parë global në llojin e tij dhe punon për tejkalimin e njohurive dhe mangësive praktike në fushën e antikorrupsionit dhe fuqizimin e ekspertëve, në mënyrë që të përballet me sfidat e së nesërmes. Akademia përfaqëson një qasje të re arsimore dhe kërkimore në fushën e anti-korrupsionit. Ajo ofron kurse speciale për profesionistë, kurrikula akademike dhe mbështetje teknike për një gamë të madhe aktorësh. Me iniciativën e UNODC, OLAF, Republikës së Austrisë dhe aktorë të tjerë, IACA u shndërrua në një organizatë ndërkombëtare më 8 Mars 2011. Deri më sot, 64 shtete dhe tre organizata ndërkombëtare janë bërë anëtare të IACA. Shqipëria nënshkroi marrëveshjen e pranimit në 20 shtator 2010 dhe e ratifikoi atë më 21 shtator 2011. Qeveria shqiptare është e interesuar të përfitojë sa më shumë që të jetë e mundur nga ekspertiza dhe mbështetja teknike e IACA-s.

Organizata Ndërkombëtare e Punës

Organizata Ndërkombëtare e Punës (ILO) u krijua në 1919, si pjesë e Traktatit të Versajës në përfundim të Luftës së Parë Botërore, për të pasqyruar besimin se paqja e qëndrueshme dhe  universale mund të realizohet vetëm nëse bazohet në drejtësinë shoqërore. Kushtetuta e ILO-së u hartua në fillim të vitit 1919 nga Komisioni i Punës, i kryesuar nga Samuel Gompers, kreu i Federatës Amerikane të Punës (FAP) në Shtetet e Bashkuara, e përbërë nga përfaqësues të nëntë shteteve: Belgjika, Kuba, Çekosllovakia, Franca, Italia, Japonia, Polonia, Mbretëria e Bashkuar dhe Shtetet e Bashkuara. ILO ndryshoi Kushtetutën në vitin 1986 dhe për hyrjen në fuqi Amendimet kushtetuese duhet të ratifikohen ose të pranohen nga dy të tretat e Shteteve Anëtare të ILO-s, përfshirë së paku pesë nga dhjetë anëtarët me rëndësi kryesore industriale.

ILO është e përkushtuar në promovimin e drejtësisë sociale, të drejtave të njeriut dhe të punës të njohura ndërkombëtarisht, duke ndjekur misionin e saj themeltar që drejtësia sociale është thelbësore për paqen universale dhe të qëndrueshme. Sot, axhenda e punës së ILO-s ndihmon në avancimin e kushteve ekonomike dhe të punës që u japin të gjithë punëtorëve, punëdhënësve dhe qeverive një aksion në paqe, prosperitet dhe përparim të qëndrueshëm.

Vetëm ILO si agjenci e Kombeve të Bashkuara, organizohet në format tripalësh, bashkon qeveritë, punëdhënësit dhe përfaqësuesit e punëtorëve të 187 shteteve anëtare, për të vendosur standardet e punës, hartimin e politikave dhe hartimin e programeve që promovojnë punë të përshtatashme për të gjithë gratë dhe burrat. Struktura unike trepalëshe e ILO u jep një zë të barabartë punëtorëve, punëdhënësve dhe qeverive për të siguruar që pikëpamjet e partnerëve social reflektohen nga afër në standardet e punës dhe në hartimin e politikave dhe programeve.

Me praninë e përhershme në vend që prej vitit 2002 dhe ndihmën përmes Programeve të Vendit të Punës (DWCP), ILO mbështet vendin tonë për të kapërcyer sfidat. DWCP e tanishme 2017-2021 përqendrohet në krijimin e vendeve të punës, mbrojtjen sociale dhe përmirësimin e dialogut shoqëror. Shqipëria ka ratifikuar 54 Konventa të ILO-s duke përfshirë 8 Konventat Themelore, 4 Konventat e Qeverisjes dhe 42 Konventat Teknike.

Projektet e tanishme të bashkëpunimit për zhvillimin e ILO përqendrohen në ringjalljen e Këshillit Kombëtar të Punës si një platformë dialogu mbi punën dhe politikat sociale, promovimin e zgjidhjeve të mosmarrëveshjeve të punës jashtë gjykatës, shtrirjen e shërbimeve të punësimit publik në grupe vulnerabël dhe përmirësimin e aftësisë së Inspektoratit Shtetëror të Punës për të monitoruar profesionalisht standardet e shëndetit dhe sigurisë në vendin e punës.

Organizata Botërore e Shëndetësisë

Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH) është autoriteti drejtues dhe koordinues mbi shëndetin ndërkombëtar brenda sistemit të Kombeve të Bashkuara dhe mbart vlerat e Kombeve të Bashkuara të integritetit, profesionalizmit dhe respektimit të diversitetit. Kushtetuta u miratua në Konferencën Ndërkombëtare të Shëndetit të mbajtur në New York në datat 19 qershor - 22 korrik 1946, u nënshkrua më 22 korrik 1946 nga përfaqësuesit e 61 shteteve dhe hyri në fuqi më 7 prill 1948, një datë që festohet çdo vit si Dita Botërore e Shëndetit.

Për më tepër, vlerat e fuqisë punëtore të OBSH pasqyrojnë parimet e të drejtave të njeriut, universalitetin dhe barazinë e vendosur në Kushtetutën e OBSH si dhe standardet etike të Organizatës. OBSH po punon me 150 zyra në vendet anëtare, në 6 zyra rajonale dhe në selinë qendrore në Gjenevë.

Shtetet anëtare të OBSH janë grupuar në gjashtë rajone. Secili Rajon përfaqësohet me një zyrë rajonale si më poshtë:

1) Zyra Rajonale për Afrikën;

2) Zyra Rajonale për Amerikën;

3) Zyra Rajonale për Azinë Jug-Lindore;

4) Zyra Rajonale për Evropën;

5) Zyra Rajonale për Mesdheun Lindor;

6) Zyra Rajonale për Paqësorin Perëndimor.

Zyra e OBSH-së në vendin tonë mbështet Qeverinë e Shqipërisë për të formuar politikën e saj shëndetësore në përputhje me parimet dhe vlerat e OBSH-së dhe nxit për një qasje të integruar në zhvillimin e shëndetit. Me anë të një përfaqësimi të vetëm, të unifikuar dhe të integruar funksional OBSH lehtëson zbatimin e Marrëveshjes dy-vjeçare bashkëpunuese me Qeverinë e Shqipërisë dhe planin e saj përkatës për vendin. Zyra e OBSH-së në Shqipëri koordinon partneritetin në shëndetësi dhe të gjitha aktivitetet që lidhen me shëndetin me të gjithë aktorët e sektorit shëndetësor.

OBSH ndihmon vendin për të përmirësuar sistemin e tij shëndetësor dhe siguron mbështetje teknike, sipas nevojës. Zyra e OBSH-së administron, konsolidon dhe forcon bashkëpunimin e OBSH-së në vend, përfshirë të gjitha burimet e alokuara në vend përkohësisht ose përgjithmonë për të maksimizuar ndikimin e saj. Zyra e OBSH-së gjithashtu mobilizohet sipas nevojës në mbledhjen e fondeve dhe burimeve alternative në funksion të shëndetit.

Organizata Ndërkombëtare për Migracionin

Organizata Ndërkombëtare për Migracionin (IOM), themeluar në vitin 1951 është organizata kryesore ndërqeveritare në fushën e migracionit dhe bashkëpunon ngushtë me partnerë qeveritarë, ndërqeveritar dhe jo qeveritar. Me 173 shtete anëtare, 8 shtete të tjera që mbajnë statusin e vëzhguesit dhe zyrat në mbi 100 vende, IOM është i përkushtuar në promovimin e migracionit njerëzor dhe të rregullt për të mirën e të gjithëve. IOM ofron shërbime dhe këshilla për qeveritë dhe migrantët dhe ndihmon në sigurimin e menaxhimit të rregullt të migracionit, promovon bashkëpunimin ndërkombëtar për çështjet e migracionit, ndihmon në gjetjen e zgjidhjeve praktike për problemet e migracionit dhe punon për të siguruar ndihmë humanitare për migrantët në nevojë, përfshirë refugjatët dhe personat e zhvendosur brenda vendit. Kushtetuta e IOM njeh lidhjen midis migracionit dhe zhvillimit ekonomik, shoqëror dhe kulturor, si dhe të drejtën e lirisë së lëvizjes. Nëntë Zyrat Rajonale të IOM mbikëqyrin, planifikojnë, koordinojnë dhe mbështesin aktivitetet e IOM brenda rajonit. Zyrat Rajonale janë përgjegjëse për rishikimin dhe miratimin e projektit dhe ofrojnë mbështetje teknike për Zyrat e vendit, veçanërisht në fushën e zhvillimit të projektit.

IOM punon në katër fusha të gjera të menaxhimit të migracionit:

  • Migracioni dhe zhvillimi;
  • Lehtësimi i migracionit;
  • Rregullimi i migracionit;
  • Migracioni i detyruar.

Organizata Ndërkombëtare e Migracionit ka qenë e pranishme në Shqipëri nga viti 1992, ndërsa Shqipëria u bë shtet anëtar i IOM në 1993. IOM kontribuon në mënyrë aktive në zbatimin e Programit të Bashkëpunimit për Zhvillim të Qëndrueshëm 2017-2021 dhe mbështet Strategjinë Kombëtare të Qeverisjes së Migracionit 2019-2022, në përputhje me Kuadrin e Qeverisjes së Migracionit.

Komiteti Ndërkombëtar i Kryqit të Kuq

Themeluar në 1843, ICRC është në origjinën e Konventave të Gjenevës dhe Lëvizjes Ndërkombëtare të Kryqit të Kuq dhe Gjysmëhënës së Kuqe. ICRC drejton dhe koordinon aktivitetet ndërkombëtare humanitare në konflikte të armatosura dhe situata të tjera dhune. Me iniciativën e ICRC-së Shtetet miratuan Konventën origjinale të Gjenevës të vitit 1864. Që atëherë, ICRC, me mbështetjen e Kryqit të Kuq dhe Gjysmëhënës së Kuqe, ka kërkuar vazhdimisht nga qeveritë që të përshtatin ligjin ndërkombëtar humanitar në ndryshimin e rrethanave, në veçanti për zhvillimet moderne në mjetet dhe metodat e luftës, në mënyrë që të sigurojë mbrojtje dhe ndihmë më efektive për viktimat e konfliktit. Puna e ICRC bazohet në katër Konventat e Gjenevës të vitit 1949, Protokollet e tyre shtesë, Statutet dhe rezolutat e Konferencave Ndërkombëtare të Kryqit të Kuq dhe Gjysmëhënës së Kuqe.

ICRC është një organizatë e pavarur, neutrale që siguron mbrojtje dhe ndihmë humanitare për viktimat e konflikteve të armatosura dhe situatave të tjera të dhunës. Organizata ndërmerr veprime në përgjigje të urgjencave dhe në të njëjtën kohë promovon respektimin e ligjit ndërkombëtar humanitar dhe zbatimin e tij. ICRC gjithashtu përpiqet të parandalojë vuajtjet duke promovuar dhe forcuar ligjin humanitar dhe parimet universale humanitare. Mbi tre të katërtat e të gjitha Shteteve aktualisht janë palë në të dy Protokollet shtesë të Konventave të vitit 1977. Protokolli I mbron viktimat e konflikteve të armatosura ndërkombëtare, Protokolli II viktimat e konflikteve të armatosura jo-ndërkombëtare. Në veçanti, këto traktate kanë kodifikuar rregullat që mbrojnë popullatën civile nga efektet e armiqësive. Protokolli i III shtesë i vitit 2005 lejon përdorimin e një embleme shtesë - Kristalit të Kuq - nga shoqëritë kombëtare.

Kryqi i Kuq Shqiptar është shoqata më e vjetër humanitare në Shqipëri. Ajo u krijua në 4 tetor 1921, dhe u njoh zyrtarisht nga Komiteti Ndërkombëtar i Kryqit të Kuq në vitin 1923. Që prej këtij viti është anëtar i Federatës (atëherë Lidhjes) të Shoqatave të Kryqit të Kuq dhe Gjysmëhënës së Kuqe, duke qenë Shoqata e 38-të e themeluar deri atëherë. Në këtë mënyrë, Kryqi i Kuq Shqiptar është pjesë e Lëvizjes Ndërkombëtare të Kryqit të Kuq dhe Gjysmëhënës së Kuqe, e cila sot ka 187 shoqata në të gjithë botën. Në zbatim të nenit 1 të ligjit nr. 7864 për Kryqin e Kuq Shqiptar, të miratuar nga Parlamenti shqiptar më 29 shtator 1994, Kryqi i Kuq Shqiptar është një shoqatë humanitare vullnetare që vepron në mënyrë të pavarur në bazë të parimeve themelore të Lëvizjes Humanitare Ndërkombëtare të Kryqit të Kuq dhe Gjysmëhënës së Kuqe dhe Konventave të Gjenevës të 12 gushtit 1949 - të ratifikuar nga Republika e Shqipërisë më 27 maj 1957 - dhe Protokollet Shtesë të 10 qershorit 1977 - të ratifikuar nga Republika e Shqipërisë më 16 qershor 1993.

UNHCR

Zyra e Komisionerit të Lartë të Kombeve të Bashkuara për Refugjatët (UNHCR) u krijua në vitin 1950, pas pasojave të Luftës së Dytë Botërore për të ndihmuar miliona evropianë që kishin ikur ose humbur shtëpitë e tyre. Ndërsa krizat humanitare janë bërë gjithnjë e më komplekse, UNHCR ka zgjeruar numrin dhe llojin e organizatave me të cilat punon. UNHCR gjithashtu është e përkushtuar të bashkëpunojë ngushtësisht me agjencitë e tjera përmes nismës "Delivering as one", e cila synon të përmirësojë veprimet bashkëpunuese të Kombeve të Bashkuara në fushat e zhvillimit, ndihmës humanitare dhe mjedisit. Për më tepër, UNHCR përqafoi të ashtuquajturën nismën e emergjencave ndaj personave të zhvendosur nga vendbanimet e tyre, në të cilën agjenci të ndryshme marrin drejtimin në fushën e tyre të ekspertizës, ndërkohë punojnë së bashku për të ndihmuar njerëzit në nevojë. UNHCR merr drejtimin në mbrojtjen, strehimin, koordinimin dhe menaxhimin e kampeve. UNHCR pranon se përpjekjet për të mbrojtur refugjatët nuk mund të ndiqen në izolim nga tendencat, politikat dhe praktikat më të gjera që formojnë lëvizjen globale dhe gjithashtu pranon se azilkërkuesit, refugjatët dhe personat pa shtetësi - preken drejtpërdrejt nga politikat dhe proceset e migracionit, veçanërisht kur ata përfshihen në lëvizje të përziera.

Prandaj UNHCR përpiqet të angazhohet me çështjet e migracionit që prekin refugjatët dhe personatë tjerë nën mandatin e tij, si azilkërkuesit, personat e zhvendosur brenda vendit dhe njerëzit pa shtetësi. Në rrethana të caktuara, Asambleja e Përgjithshme i ka kërkuar UNHCR të kontribuojë me ekspertizë për proceset që kanë të bëjnë me migracionin. Duke pasur parasysh këtë, UNHCR përqendrohet gjerësisht në:

  • Sigurimin që politikat, praktikat dhe debatet e menaxhimit të migracionit të marrin parasysh nevojat e veçanta të mbrojtjes së azilkërkuesve, refugjatëve dhe personave pa shtetësi si dhe të pranojnë kornizën ligjore që ekziston për t’i përmbushur ato;
  • Ndihmesën e shteteve dhe partnerëve për të përmbushur sfidat e menaxhimit të azilit dhe migracionit në një mënyrë të ndjeshme ndaj shqetësimeve të mbrojtjes;
  • Identifikimin e migracionit, trafikimit dhe zhvillimeve të lidhura me personat nën mandatin e UNHCR;
  • Mbështetjen e qeverisjes dhe respektimit të karakterit universal të të drejtave të njeriut, përfshirë të drejtat e të gjithë personave në lëvizje, pavarësisht nga statusi i tyre juridik, në mënyrë që të forcohen parimet dhe praktika ndërkombëtare e mbrojtjes së refugjatëve.

Për të mbështetur këto synime, UNHCR mbledh dhe analizon të dhënat dhe trendet, zhvillon politika dhe udhëzime, zbaton programe dhe siguron mbështetje operacionale për qeveritë dhe palët e tjera të interesuara për lëvizjet e përziera dhe çështjet e lidhura me të, siç është trafikimi i personave dhe mbrojtja në det.

Në Shqipëri UNHCR bashkëpunon ngushtë me Drejtorinë e Policisë për Azilin dhe Migracionit për të forcuar aksesin ndaj azilit dhe sigurimin e masave mbrojtëse gjatë procedurave të përcaktimit të statusit, veçanërisht qasjen në informacion dhe përfaqësimin ligjor. Qasja në territor dhe azil, lëshimi i dokumentacionit dhe hartimi i një plani kombëtar veprimi për azilin, në përputhje me standardet ndërkombëtare dhe të BE-së, janë përparësitë e mbrojtjes së zyrës.

UNHCR po mban një prezencë të shtuar në kufirin jugor, direkt dhe përmes partnerëve, për të forcuar aftësinë e saj në monitorimin e kufijve, promovimin e koordinimit të aktorëve përkatës në nivelin lokal dhe kombëtar dhe përmirësimin e identifikimit dhe referimit të personave me nevoja specifike në kontekstin e mbërritjeve të përziera të migrantëve dhe refugjatëve.

Organizatat për të Drejtat e Njeriut

Zyra e Komisionerit të Lartë për të Drejtat e Njeriut (OHCHR) përpiqet të ofrojë ekspertizën dhe mbështetjen më të mirë për mekanizmat e ndryshëm të monitorimit të të drejtave të njeriut në sistemin e Kombeve të Bashkuara: organet bazë të Kartës së KB, përfshirë Këshillin e të Drejtave të Njeriut, organet e krijuara nga traktatet ndërkombëtare për të drejtat e njeriut dhe të përbërë nga ekspertë të pavarur të mandatuar për të monitoruar pajtueshmërinë e Shteteve palë me detyrimet e tyre kundrejt traktateve. Shumica e këtyre organeve marrin mbështetje nga sekretariati i Këshillit të Drejtave të Njeriut dhe Divizioni i Traktateve të Zyrës së Komisionerit të Lartë për të Drejtat e Njeriut (OHCHR).

OHCHR

Komisioneri i Lartë për të Drejtat e Njeriut është përgjegjësi kryesor i të drejtave të njeriut pranë Kombeve të Bashkuara. Komisioneri i Lartë kryeson OHCHR dhe është organizatori kryesor i përpjekjeve të Kombeve të Bashkuara për të drejtat e njeriut. Me 1 shtator 2018, Znj. Michelle Bachelet mori funksionet e saj si Komisionere e Lartë e Kombeve të Bashkuara për të Drejtat e Njeriut. Zyra e Komisionerit të Lartë për të Drejtat e Njeriut është themeluar në vitin 1993 dhe Znj Bachelet është Komisionerja e shtatë në këtë mandat.

Zyra e Komisionerit të Lartë për të Drejtat e Njeriut është entiteti kryesor i KB për të drejtat e njeriut. Asambleja e Përgjithshme i besoi Komisionerit të Lartë dhe Zyrës së saj një mandat unik për të promovuar dhe mbrojtur të gjitha të drejtat e njeriut për të gjithë. OHCHR ndihmon me ekspertizë teknike dhe në zhvillimin e kapaciteteve me qëllim zbatimin e standardeve ndërkombëtare të të drejtave të njeriut në terren. Zyra ndihmon qeveritë, të cilat mbajnë përgjegjësinë kryesore për mbrojtjen e të drejtave të njeriut, të përmbushin detyrimet e tyre dhe mbështet individët që kërkojnë të drejtat e tyre. Për më tepër, ajo denancon në mënyrë objektive shkeljet e të drejtave të njeriut.

Zyra për të drejtat e njeriut të KB është pjesë e Sekretariatit të Kombeve të Bashkuara, me një staf prej rreth 1300 personash me seli në Gjenevë, si dhe një zyrë në New York. Ajo është gjithashtu e pranishme në terren me zyra të pavarura rajonale dhe kombëtare.

Selia me qendër në Gjenevë ka tre sektorë thelbësorë:

  • Angazhimi Tematik, Procedurat Speciale dhe Divizioni i së Drejtës për Zhvillim (TESPRDD),
  • Këshillit për të Drejtat e Njeriut dhe Mekanizmat e Traktateve (CTMD),
  • Sektori i Operacioneve në terren dhe Bashkëpunimit teknik (FOTCD),

Dita ndërkombëtare e të Drejtave të Njeriut festohet çdo vit më 10 dhjetor. Kjo datë përkon me ditën, në 1948, kur Asambleja e Përgjithshme e Kombeve të Bashkuara miratoi Deklaratën Universale të të Drejtave të Njeriut.

Shqipëria ka një marrëdhënie të vazhdueshme me Zyrën e Komisionerit të Lartë. Në Mars 2018 u zhvillua një takim midis zv. Komisionerit të Lartë dhe Kryetarit të Kuvendit të Republikës së Shqipërisë, ku u rikonfirmua bashkëpunimi midis vendit tonë dhe OHCHR. MEPJ ka vendosur gjithashtu të kontribuojë financiarisht për vitin 2018, si një sinjal pozitiv për perspektivën e bashkëpunimit me Zyrën e Komisionerit të Lartë znj Bachelet.

KDNJ

Komisioni i Kombeve të Bashkuara për të Drejtat e Njeriut, i themeluar në vitin 1946 dhe rakorduar në Këshillin Ekonomik dhe Social, ishte organi kryesor ndërqeveritar i Kombeve të Bashkuara përgjegjës për të drejtat e njeriut derisa u zëvendësua nga Këshilli i të Drejtave të Njeriut, KDNJ, në 2006. Këshilli i të Drejtave të Njeriut është organ qeveritar brenda sistemit të Kombeve të Bashkuara i përbërë nga 47 shtete, të cilat zgjidhen nga Asambleja e Përgjithshme e KB, përgjegjëse për promovimin dhe mbrojtjen e të gjitha të drejtave të njeriut në të gjithë globin. Ai ka aftësinë të diskutojë të gjitha çështjet tematike të lidhura me të drejtat e njeriut dhe situatat që kërkojnë vëmendjen e KDNJ gjatë gjithë vitit. Takimet zhvillohen në Zyrat e KB në Gjenevë.

Shqipëria, pas tre vjetësh të sukseshme si anëtare e KDNJ 2015-2017, aktualisht është me statusin e vëzhguesit dhe ka arritur të ruajë një nivel të lartë përfaqësimi falë një koordinimi pozitiv dhe një dinamike të re të organizimit dhe mbikëqyrjes së veprimtarive të KDNJ. Gjatë sesionit KDNJ37, në Segmentin e Nivelit të Lartë, vendi ynë u përfaqësua në nivelin e Zëvendës Ministrit për Evropën dhe Punët e Jashtme. Misioni në bashkëpunim me D-ON ka mbajtur deklarata kombëtare për secilën nga tre sesionet e KDNJ për vitin 2018 dhe për 2019, gjithashtu edhe gjatë sesionit të jashtëzakonshëm në maj 2018. Shqipëria ka klasifikuar si prioritete kyçe çështjet si: dënimi me vdekje, të drejtat e grave, të drejtat e fëmijëve dhe dhuna ekstreme...

Misioni i Republikës së Shqipërisë në Gjenevë ka zhvilluar negociata joformale në emër të delegacionit të Republikës së Shqipërisë dhe në bashkëpunim me D-ON ka ndërmarrë nisma për të garantuar rolin aktiv të Shqipërisë në procesin e rritjes së efikasitetit dhe reformimit të KDNJ. Misioni, në bashkëpunim me MEPJ-në, dhe bazuar në përparësitë e vendit tonë në lidhje me respektimin dhe promovimin e të drejtave të njeriut, vazhdon mbajtjen e deklaratave në kapacitet kombëtar gjatë gjithë seancave të KDNJ.

Bazuar në udhëzimet e MEPJ-së, Misioni është pajtuar me Deklaratat e BE-së dhe ka pasur një pjesëmarrje aktive dhe bashkëpunim me OIC dhe OIF në hartimin dhe zbatimin e procedurave të bashkëpunimit të KDNJ.

UPR

Rishikimi Periodik Universal (UPR) është një proces unik që përfshin një rishikim periodik të të dhënave mbi të drejtat e njeriut nga 193 shtetet anëtare të KB. UPR është një risi e rëndësishme e Këshillit të të Drejtave të Njeriut i cili bazohet në trajtim të barabartë për të gjitha vendet. Ai siguron një mundësi për të gjitha shtetet të deklarojnë se çfarë veprimesh kanë ndërmarrë për të përmirësuar të drejtat e njeriut në vendet e tyre dhe kapërcyer sfidat për përfitimin maksimal të të drejtave të njeriut. UPR gjithashtu përfshin një ndarje të praktikave më të mira të të drejtave të njeriut në të gjithë globin. Aktualisht, asnjë mekanizëm tjetër i këtij lloji nuk ekziston. UPR u krijua në të njëjtën kohë me Këshillin për të Drejtat e Njeriut, më 15 mars 2006, nga Asambleja e Përgjithshme e KB në bazë të rezolutës 60/251. Kjo rezolutë ngarkoi Këshillin të "ndërmarrë një rishikim periodik universal, bazuar në informacione objektive dhe të besueshme, të përmbushjes nga secili shtet të detyrimeve dhe angazhimeve të tij për të drejtat e njeriut, në mënyrë të tillë që të sigurohet universaliteti i mbulimit dhe trajtimin të barabartë me të gjitha shtetet". Më 18 qershor 2007, një vit pas mbledhjes së tij të parë, anëtarët e Këshillit ranë dakord për paketën e ndërtimit të institucioneve (A/HRC/RES/5/1) duke siguruar një udhërrëfyes që drejton punën e ardhshme të Këshillit: Cikli i Parë (2008-2011); Cikli i dytë (2012-2016) dhe Cikli i tretë i UPR (2017-2021); Gjatë ciklit të parë, të gjitha shtetet anëtare të KB janë rishikuar, 48 shtete të rishikuara në vit. Cikli i dytë, i cili filloi zyrtarisht në maj 2012 me sesionin e 13-të të Grupit Punues të UPR-së, do të rishqyrtonte 42 shtete çdo vit. Rishikimet bëhen gjatë seancave të Grupit Punues UPR, i cili mblidhet tre herë në vit. Rendi i rishikimit mbetet njësoj si në ciklin e parë dhe numri i shteteve të shqyrtuara në çdo seancë aktualisht është 14 shtete, nga 16 shtete në ciklin e parë.

Gjatë seancave të UPR për vitet e fundit 2018-2019, Shqipëria ka ndërhyrë në kapacitetin kombëtar duke u përqëndruar në kërkesat për zbatimin e konventave ndërkombëtare që lidhen kryesisht me të drejtat e njeriut dhe përparësitë e vendit tonë në fushën e të drejtave të njeriut. Në të njëjtën kohë, ndërhyrjet kanë promovuar edhe zbatimin e Konventave për të Drejtat e Njeriut në vendin tonë. Shqipëria ka raportuar me sukses gjatë Grupit të Punës për Ciklin e Tretë UPR33, në maj 2019. Raporti përfundimtar mbi Shqipërinë u miratua gjatë sesionit të KDNJ42 në shtator 2019.

Procedurat speciale të KB

Procedurat speciale të Këshillit të të Drejtave të Njeriut përbëhen nga ekspertë të pavarur për të drejtat e njeriut, me mandat për të raportuar dhe këshilluar mbi të drejtat e njeriut nga një këndvështrim tematik ose specifik për një vend të caktuar. Sistemi i Procedurave Speciale është një element thelbësor i mekanizmave të Kombeve të Bashkuara për të drejtat e njeriut dhe mbulon të gjitha të drejtat e njeriut: civile, kulturore, ekonomike, politike dhe sociale. Që nga 1 gushti 2017, ka 44 ma